Co to znaczy diva? Wyjaśnienie pojęcia i jego pochodzenie

Określenie diva najczęściej przywołuje na myśl wybitną śpiewaczkę operową – to jego podstawowe, artystyczne znaczenie. W języku potocznym słowo to opisuje jednak także osobę niezwykle atrakcyjną, a w slangu przybiera kontrowersyjne, wulgarne znaczenie. Zapraszam do lektury, w której szczegółowo omawiamy wszystkie odcienie tego pojęcia, jego odmianę, pochodzenie i miejsce w kulturze.

Jak rozumieć trzy znaczenia słowa diva?

Słowo diva według słowników języka polskiego przyjmuje trzy wyraźne sensy. Najsilniej ugruntowanym z nich jest znaczenie artystyczne – mianem tym określa się słynną śpiewaczkę operową lub operetkową, a w szerszym ujęciu także wybitną aktorkę albo tancerkę. Właśnie to skojarzenie dominuje w dyskursie o muzyce i teatrze.

Najmocniej utrwalone znaczenie tego słowa wiąże się z estradą, śpiewem oraz wykonawstwem scenicznym.

Drugie znaczenie przenosi divę do sfery urody – mianem tym opisuje się osobę wyjątkowo atrakcyjną, która bez trudu przyciąga wzrok. Nie chodzi tu wyłącznie o wygląd; wyraz może funkcjonować także jako okrzyk podziwu, wyrażający uznanie dla czyjejś prezencji. Jest to użycie bliższe językowi potocznemu, nierzadko ze szczyptą przymrużenia oka.

Trzecie, slangowe znaczenie wywołuje już zupełnie inne skojarzenia – w nieoficjalnych słownikach internetowych i mowie środowiskowej diva bywa używana jako synonim prostytutki. Ten odcień znaczeniowy, silnie nacechowany, pojawia się rzadziej i ma charakter pejoratywny. Równocześnie podkreśla, jak różnorodne konteksty potrafi przyjąć jedno słowo.

Jak wygląda odmiana słowa diva przez przypadki?

Rzeczownik diva odmienia się regularnie, a znajomość poprawnej deklinacji ułatwia płynne posługiwanie się tym wyrazem w piśmie i rozmowie. Poniższa tabela przedstawia formy w liczbie pojedynczej i mnogiej.

W codziennym użyciu często pojawia się zwłaszcza dopełniacz – na przykład można powiedzieć: „Słuchałem nagrań tej divy”. Celownik z kolei sprawdzi się, gdy opisujemy oddziaływanie artystki: „Dyrektor teatru przygląda się divie z uwagą”. Biernik natomiast występuje w zdaniach w rodzaju: „Publiczność oklaskiwała divę na stojąco”. Narzędnik i miejscownik rzadziej goszczą w potocznej mowie, ale pozostają czytelne: „Została okrzyknięta divą festiwalu” oraz „Wszyscy mówili o divie z podziwem”.

Korpusowe przykłady pokazują, jak słowo to funkcjonuje w autentycznych zdaniach. W prasie czytamy: „Do warszawskiego hotelu wprowadzała się hiszpańska diva operowa Montserrat Caballé”. W zupełnie innej stylistyce, w powieści, pojawia się fragment: „Owszem, dzwoniła nasza diva”. Jeszcze inny cytat, ocierający się o humor, brzmi: „Metalowych gitarzystów skręciłoby z nudów w operze, a puszysta diva uciekałaby pewnie z krzykiem przed jazgotem gitar”. Każdy z tych przypadków ilustruje odmienne formy gramatyczne i odcienie znaczeniowe.

Skąd wzięło się określenie diva?

Korzenie słowa diva sięgają Italii. W języku włoskim diva znaczyło pierwotnie po prostu boginię. Z czasem termin ten stał się synonimem wybitnej śpiewaczki, a następnie przedostał się do polszczyzny wraz z rosnącą popularnością opery i teatru. Włoskiego źródłosłowu nie trzeba daleko szukać – wywodzi się on bezpośrednio z łacińskiego diva, oznaczającego „boska” albo „bogini”.

Włoskie diva i łacińskie diva oznaczają boską, boginię.

To sakralne pochodzenie pięknie współgra ze światem muzyki, gdzie największe divy operowe traktowane są niczym współczesne bóstwa sceny. Naturalnym pomostem między znaczeniem dosłownym a artystycznym jest jedna z najsłynniejszych arii w historii – Casta Diva, czyli Czysta Bogini, która od niemal dwustu lat elektryzuje publiczność.

Casta Diva – aria, która uosabia boskość divy

Czym jest aria Casta Diva?

Casta Diva to włoskojęzyczna aria sopranowa pochodząca z opery Norma, skomponowanej przez Vincenza Belliniego. Libretto do dzieła napisał Felice Romani. Światowa prapremiera odbyła się 26 grudnia 1831 w mediolańskim Teatro alla Scala. Bellini, niezwykle wymagający kompozytor, przerabiał ten fragment aż ośmiokrotnie, a w dniu premiery partię transponowano o cały ton niżej – do dziś uchodzi ona za jedno z największych wyzwań dla sopranistek.

Tytułowa Norma to galijska arcykapłanka, która w arii kieruje modlitwę do dziewiczej bogini księżycowej. Błaga o pokój w obliczu narastającego konfliktu, podczas gdy jej ojciec Oroveso i współplemieńcy szykują powstanie przeciwko rzymskim okupantom. Sytuację komplikuje fakt, że Norma prowadzi podwójne życie – jej kochankiem i ojcem jej dzieci jest rzymski dowódca Pollione. W tej pacyfistycznej modlitwie osobiste uczucie staje się więc nierozerwalnie splecione z politycznym dramatem.

Wykonawczynie, które przeszły do historii

Rola Normy została napisana z myślą o włoskiej śpiewaczce Giudittcie Paście, która jako pierwsza wcieliła się w postać arcykapłanki. W XX wieku symbolem tej partii stała się jednak Maria Callas. Jej nagrania arii Casta Diva z lat 1954 i 1960 pod batutą Tullia Serafina do dziś uchodzą za interpretacje absolutnie referencyjne i na nowo zdefiniowały pojęcie divy w świadomości melomanów.

Gdzie dziś spotykamy divy poza operą?

Diva w muzyce popularnej

Współczesne media zarezerwowały miano divy dla charyzmatycznych solistek, które budują swoje kariery głównie na gruncie muzyki popularnej. Określenie to nie ogranicza się już wyłącznie do sceny operowej – używa się go wobec gwiazd soulu, popu czy r&b, zawsze jednak z podtekstem: mówimy o artystce o silnej osobowości i nieprzeciętnym głosie.

Potoczny język dodatkowo rozszerzył to znaczenie. Mianem divy często, z lekkim przekąsem, określa się każdą osobę, która zachowuje się w sposób kapryśny, gwiazdorski lub wymagający nadzwyczajnych względów. Taka konotacja pokazuje, jak bardzo semantyka słowa przeszła od boskości ku codziennemu językowi.

Wrestlingowe divy – termin, który odszedł do historii

Przez ponad dwie dekady największa amerykańska organizacja wrestlingu WWE posługiwała się określeniem Diva w odniesieniu do swoich zawodniczek. W kwietniu 2016 roku z tego terminu oficjalnie zrezygnowano – uznano, że utrwalał on stereotypowy, często umniejszający wizerunek kobiecych gwiazd sportu. Decyzja ta stanowiła ważny krok w kierunku równego traktowania i pokazała, że nawet tak głęboko zakorzenioną w kulturze nazwę można świadomie porzucić.