Jedyną formą zalecaną przez najważniejsze słowniki ortograficzne i poprawnej polszczyzny jest zapis PS, bez żadnych kropek. W praktyce korespondencyjnej dopuszcza się jednak również wariant P.S., choć uznawany jest on za rzadszy. Wszystkie zawiłości związane z tym łacińskim dopiskiem wyjaśniamy w dalszej części artykułu.
Skąd pochodzi skrót PS?
Skrótowiec PS wywodzi się bezpośrednio z łacińskiego wyrażenia post scriptum, które w dosłownym tłumaczeniu oznacza „po piśmie”. Jego pierwotne zastosowanie było czysto praktyczne i dotyczyło wyłącznie listów pisanych odręcznie lub na maszynie, gdzie nie istniała możliwość edycji już napisanego tekstu. Umieszczenie go na końcu kartki, już po złożeniu podpisu, pozwalało uniknąć mozolnego przepisywania całego listu od nowa.
Dziś, w dobie edytorów cyfrowych, dopisek stracił swoją utylitarną funkcję ratunkową. Mimo to wciąż jest chętnie wykorzystywany w codziennej komunikacji, nadając jej bardziej osobisty charakter. Często służy do podkreślenia jakiejś myśli lub dodania luźnej, mniej formalnej informacji poza głównym, zwartym blokiem tekstu.
PS czy P.S. – która wersja jest uznawana za wzorcową?
Analizując zapisy normatywnych słowników, jednoznacznie wygrywa forma bez kropki. Zarówno Wielki słownik ortograficzny PWN, jak i Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Andrzeja Markowskiego rejestrują wyłącznie skrótowiec PS. Te publikacje są uznawane za kluczowe źródła współczesnej normy językowej, dlatego ich autorytet w tej kwestii jest trudny do podważenia. Wszelkie wątpliwości ortograficzne rozstrzygają właśnie one, wskazując na wariant bez znaków interpunkcyjnych.
Stanowiska językoznawców
W środowisku akademickim nie ma w tej sprawie rewolucyjnego sporu. Profesor Jerzy Podracki w swoim Słowniku skrótów i skrótowców opisał formę PS jako podstawową, zaznaczając jednocześnie, że wariant P.S. występuje rzadko i ma charakter wyjątkowy. Podobne stanowisko zajmuje Mirosław Bańko, ekspert Poradni Językowej PWN, który podkreślał, że formą zalecaną i preferowaną przez normatywistów pozostaje pisownia bez kropek.
W publikacjach nieco mniej rygorystycznych, jak niektóre wydania słowników uniwersalnych, można natknąć się na wzmiankę o obocznej postaci z dwiema kropkami. Mimo to, jeśli zależy nam na bezwzględnej poprawności i zgodności z duchem polskich zasad ortograficznych, bezpieczniej jest wybierać wersję PS.
Dlaczego nie PS. z jedną kropką?
W codziennym użytkowaniu pojawia się często hybryda w postaci „PS.” z jedną kropką umieszczoną na końcu. Językoznawcy wyjaśniają, że taka kropka nie jest elementem skrótu. W zdaniu pełni ona funkcję kropki zamykającej, a nie sygnalizującej skrócenie wyrazu. Należy zatem unikać traktowania tego połączenia jako samodzielnego wariantu ortograficznego i raczej rozdzielać te dwie funkcje interpunkcyjne w tekście.
Jak stosować PS w zdaniu i po nim?
Warstwa interpunkcyjna wokół tego dopisku bywa źródłem nieporozumień. Po pierwsze, po samym skrócie PS (bez kropki) nie stawiamy dwukropka, chyba że zostanie on użyty celowo do wprowadzenia wyliczenia po dopisku. W standardowym użyciu zdanie rozpoczynające właściwą treść dopisku oddzielamy spacją i rozpoczynamy je dużą literą. To samo dotyczy wariantu P.S., gdzie dwie kropki są integralną częścią zapisu, a zdanie po nim również wymaga wielkiej litery.
W praktyce wygląda to następująco:
- Treść główna listu… Pozdrawiam, Anna. PS Mam nadzieję na szybkie spotkanie.
- Treść główna listu… Do zobaczenia jutro. P.S. Przynieś ze sobą notatki z ostatniego zebrania.
- Treść główna listu… Ściskam mocno. PS. Proszę, odezwij się po powrocie. (tu kropka zamyka zdanie „PS”, a nie jest częścią skrótu).
- Treść główna listu… Dziękuję za pomoc. PS: Pamiętaj o dokumentach i o kluczach do biura. (dwukropek wprowadza dodatkowe wyliczenie w dopisku).
PPS, PPPS – jak tworzyć kolejne dopiski?
Zdarzają się sytuacje wymagające nie jednego, a kilku dopisków. W korespondencji prywatnej lub literackiej można spotkać się z sztafetą skrótów. Reguła jest prosta: każdy kolejny dopisek zyskuje dodatkową literę „P” na początku. Po PS następuje więc PPS (od łac. post-post scriptum), potem PPPS i w razie dalszej potrzeby – PPPPS.
Mechanizm ten stosuje się identycznie dla obu form zapisu. Jeśli ktoś stosuje w liście formę P.S., wówczas drugi dopisek przyjmie postać P.P.S. Współczesne edytory tekstu w dużej mierze wyeliminowały potrzebę tworzenia aż tak długich łańcuchów adnotacji, ale w tradycyjnej epistolografii było to zjawisko znane i akceptowane.
Czy post scriptum pasuje do dzisiejszej komunikacji?
Mimo że pierwotna funkcja techniczna tego skrótu zanikła, w dzisiejszych czasach pełni on nową rolę. W mailach, a nawet wiadomościach SMS czy komunikatorach, PS jest zabiegiem stylistycznym. Przyciąga wzrok odbiorcy do informacji, którą nadawca celowo umieścił poza głównym nurtem wypowiedzi. W marketingu bezpośrednim dopisek bywa jednym z najchętniej czytanych fragmentów listu sprzedażowego, ponieważ w naturalny sposób przykuwa uwagę, zrywając z monotonią sformatowanego tekstu.
Umieszczenie kluczowej informacji po skrócie PS sprawia, że odruchowo przerywamy schematyczne czytanie i koncentrujemy wzrok na tym fragmencie.
W formalnych pismach urzędowych zabieg ten jest jednak uznawany za błąd kompozycyjny. Sugeruje on bowiem, że autor pisma nie zapanował nad strukturą myśli i musiał ratunkowo uzupełniać treść już po jego skomponowaniu. W takich sytuacjach, zamiast dopisku, lepiej jest poprawić cały dokument i wpleść brakującą informację w odpowiednie miejsce głównego tekstu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co oznacza skrót PS i skąd pochodzi?
PS pochodzi z łaciny od wyrażenia post scriptum i oznacza dopisek dodany po głównym tekście listu. Początkowo używano go, gdy nie dało się edytować już zapisanego dokumentu.
Która forma zapisu jest uznawana za poprawną: PS czy P.S.?
Autorytatywne słowniki i normy językowe wskazują na zapis bez kropek, czyli PS, jako formę wzorcową. W praktyce można spotkać także rzadziej używane P.S.
Dlaczego nie powinno się używać formy „PS.” z jedną kropką?
Kropka po PS nie jest elementem skrótu, lecz może być odbierana jako znak kończący zdanie. Dlatego łączenie ich w hybrydę „PS.” jest mylące i niezalecane.
Jak należy rozpoczynać treść po dopisku PS i czy stawiać po nim dwukropek?
Zwykle po PS zostawia się spację i zaczyna zdanie wielką literą; dwukropek stawiamy tylko wtedy, gdy chcemy wprowadzić wyliczenie. Wariant P.S. też wymaga wielkiej litery po zapisie.
Jak tworzyć kolejne dopiski, jeśli chcemy dodać więcej niż jedno post scriptum?
Każdy następny dopisek otrzymuje kolejną literę P na początku: po PS występuje PPS, potem PPPS itd. Ten sam schemat stosuje się także przy zapisie z kropkami (P.P.S.).
Czy używanie PS ma sens w nowoczesnej komunikacji elektronicznej?
Tak — w mailach i wiadomościach PS pełni funkcję stylistyczną i przyciąga uwagę do ważnej informacji umieszczonej poza głównym tekstem. W marketingu jest często wykorzystywany jako sposób na wyróżnienie kluczowego komunikatu.
Czy dopisek PS jest odpowiedni w pismach urzędowych?
W dokumentach formalnych dopisek traktowany jest jako błąd kompozycyjny i lepiej włączyć brakującą informację do głównej części tekstu. Użycie PS może sugerować brak kontroli nad strukturą wypowiedzi.
